Actief burgerschap en sociale integratie

Wat is actief burgerschap en sociale integratie?
Het Ministerie OCW formuleert actief burgerschap als: de bereidheid en het vermogen om deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren.
In de toelichting op de WPO over de verplichting voor scholen om bij te dragen aan de integratie van leerlingen in de Nederlandse samenleving, wordt onder sociale integratie verstaan:
een deelname van burgers (ongeacht hun etnische of culturele achtergrond) aan de samenleving, in de vorm van sociale participatie, deelname aan de maatschappij en haar instituties en bekendheid met en betrokkenheid bij uitingen van de Nederlandse cultuur.

Waarom vinden we actief burgerschap en sociale integratie belangrijk?
Alleen al door onze leerlingen staat de school midden in de samenleving.
Deze is steeds meer gericht op individualisering.
Daarmee neemt de sociale binding (ook sociale cohesie genoemd) af.
Plichten en rechten die horen bij burgerschap zijn hierdoor op de achtergrond geraakt.
Ook zijn veel ouders en kinderen door een allochtone herkomst niet gewend aan de burgerschapstradities en gebruiken van onze samenleving. Wij hebben de overtuiging dat meer menselijke solidariteit, goede manieren, sociale controle, kortom burgerschapsgedrag, bijdraagt aan de sociale cohesie.
Op school verkeren alle kinderen in grote groepen leeftijdgenoten, die allemaal van elkaar verschillen. De kinderen leren met de verschillen om te gaan en leren tevens met anderen op basis van gelijkwaardigheid samen te werken. Op deze wijze worden ze voorbereid om in de maatschappij goed te kunnen functioneren.
Leerlingen nemen zelf ook deel aan het maatschappelijk leven in uiteenlopende situaties: op straat, bij sport, in clubjes, bij familie, onder vrienden. Wij benutten die ervaringen en stimuleren kinderen in hun maatschappelijke participatie.

Wat beogen we met actief burgerschap en sociale integratie (doelen/resultaten)?

In de kerndoelen voor het basisonderwijs is met betrekking tot burgerschap aangegeven:
  • De leerlingen leren hoofdzaken van de Nederlandse en Europese staatsinrichting en de rol van de burger.
  • De leerlingen leren zich te gedragen vanuit respect voor algemeen aanvaarde waarden en normen.
  • De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met verschillen in opvattingen van mensen.
  • De leerlingen leren zorg te dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid van henzelf en van anderen.
  • De leerlingen leren zich redzaam te gedragen in sociaal opzicht als verkeersdeelnemer.
  • De leerlingen leren met zorg om te gaan met het milieu.
Actief burgerschap is een deel van de pedagogische opdracht van de school. Dit betekent dat wij niet volstaan met het aanbieden van traditionele kennis uit de schoolvakken, maar ook door het burgerschap actief te integreren en op deze manier de leerlingen zelf te laten ervaren wat dit begrip werkelijk betekent.
  • Wij stimuleren de leerlingen om zelf taken aan te pakken waarmee zij bijdragen aan gemeenschapsbelangen op buitenschools terrein en betrekken daar buitenschoolse connecties bij.
  • Wij zoeken mogelijkheden voor leerlingen om een actievere rol te spelen in de schoolgemeenschap met meer verantwoordelijkheden voor besluitvorming en uitvoering.

Hoe en waarmee beoordelen we?
Voor het beoordelen van actief burgerschap en sociale integratie geven we antwoord op drie
vragen, die ook de Inspectie van het Onderwijs hanteert:
  1. Zeggen we wat we doen?(Is er een afdoende verantwoording van onze invulling aan de wettelijke opdracht en voldoen we met die invulling aan de opdracht en de daaraan gerelateerde kerndoelen?)    
  2. Doen we wat we zeggen?(Is in de praktijk te zien dat wat we zeggen ook doen?)
  3. Hoe is de kwaliteit van ons onderwijs?(Is het onderwijs van voldoende kwaliteit, gegeven onze invulling van de opdracht  tot bevordering van integratie en burgerschap én gegeven de sociale context waarin wij ons onderwijs geven?)

Wat zegt de Inspectie van het Onderwijs over sociale ontwikkeling?

Sociale ontwikkeling belangrijk voor leerling
Een goede sociale ontwikkeling, met goede sociale vaardigheden, heeft grote invloed op de levensloop van leerlingen. Het bevordert leren, helpt uitval voorkomen en leidt tot betere kansen op de arbeidsmarkt. De sociale en maatschappelijke competenties waarmee leerlingen het onderwijs verlaten zijn belangrijk om op een goede manier met anderen te kunnen samenleven, en nodig als fundament voor onze democratische samenleving. Dat maakt de aandacht die scholen geven aan bevordering van ‘actief burgerschap en sociale integratie’ van groot belang.

Pesten
De sociale kwaliteit van onderwijs is een voorwaarde om als school goed te kunnen functioneren. Een positief schoolklimaat bevordert niet alleen leren, maar remt ook sociale onveiligheid. Een prettige sfeer en aandacht voor een goede onderlinge omgang helpt pesten tegen te gaan.
De inspectie vindt het dan ook belangrijk dat scholen aandacht geven aan de sociale en maatschappelijke ontwikkeling van de leerlingen. Het is belangrijk dat scholen dat op een doelgerichte manier doen, dat ze nagaan of de leerlingen de gestelde leerdoelen ook bereiken, en eventuele problemen tijdig signaleren en verhelpen.

Doelgerichte aanpak werkt
De praktijk laat zien dat een doelgerichte aanpak werkt. Scholen die nagaan hoe hun leerlingen denken over bijvoorbeeld minderheden en de basiswaarden van de democratie, kunnen hun onderwijs daarop afstemmen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor scholen die hun leerlingen bij het verlaten van de school vragen terug te kijken op wat ze hierover hebben geleerd.
Door het onderwijs af te stemmen op wat leerlingen nodig hebben, en daarbij aandacht te schenken aan thema’s als democratie en kunnen omgaan met verschillen, kunnen scholen daaraan doelgericht werken. Ook aandacht voor pesten, het maken van afspraken over gedragsregels, het maken van excursies of het werken aan projecten, zoals meehelpen bij de voedselbank, zijn voorbeelden van manieren waarop scholen bijdragen aan de sociale en maatschappelijke ontwikkeling van hun leerlingen.

Inspectie  van het Onderwijs doet verder onderzoek
Vanwege het belang van een goede sociale en maatschappelijke vorming, zal de inspectie volgend jaar verder onderzoek doen naar deze onderwerpen. Op verzoek van de minister en staatssecretaris van Onderwijs schenkt de inspectie daarbij ook aandacht aan burgerschap, de maatschappelijke stage, en de manier waarop scholen omgaan met het onderwerp seksuele diversiteit.

Zie ook:
https://www.schoolenveiligheid.nl/po-vo/kennisbank/wetgeving-actief-burgerschap-en-sociale-integratie/

Klik HIER voor de Brochure Inspectie van het Onderwijs: Toezicht op Burgerschap en Integratie


Klik HIER om terug te gaan naar de vorige pagina.
Deel deze pagina linkedin facebook twitter meer